Butterfly Valve یا شیر پروانه‌ای یک شیر ربع‌گرد است که برای قطع و وصل و در برخی طراحی‌ها برای تنظیم جریان سیال استفاده می‌شود. عنصر اصلی آن یک دیسک (Disc) است که حول محوری در داخل بدنه می‌چرخد. با چرخش دیسک به اندازه ۹۰ درجه، مسیر جریان باز یا بسته می‌شود.

به دلیل ساختار ساده و وزن نسبتاً پایین، Butterfly Valve به‌خصوص در خطوط با قطر بزرگ بسیار کاربردی است. این شیر می‌تواند در انواع Wafer، Lug و Flanged تولید شود و از نظر نوع نشیمن نیز مدل‌های مختلفی مانند Soft Seated و High Performance دارد.

در سیستم‌هایی که فضای نصب محدود است، Butterfly Valve می‌تواند جایگزین مناسبی برای برخی شیرهای حجیم‌تر باشد. همچنین امکان تجهیز آن به Actuator پنوماتیک یا الکتریکی باعث شده است در سیستم‌های اتوماسیون صنعتی و کنترل فرآیند نیز استفاده گسترده‌ای داشته باشد.

کاربردها

• خطوط انتقال و تصفیه آب
• سیستم‌های HVAC
• صنایع نفت و گاز
• صنایع شیمیایی
• خطوط با قطر بزرگ
• سیستم‌های کنترل و قطع جریان

مزایا

• وزن و ابعاد نسبتاً کم
• عملکرد سریع
• مناسب برای خطوط با قطر بزرگ
• هزینه معمولاً اقتصادی‌تر نسبت به برخی شیرهای مشابه
• قابلیت نصب عملگر اتوماتیک

محدودیت‌ها

• دیسک در حالت باز همچنان در مسیر جریان قرار دارد
• در برخی طراحی‌ها افت فشار آن از Gate Valve بیشتر است
• انتخاب نوع Seat برای دما و سیال موردنظر اهمیت زیادی دارد
• برای همه سرویس‌های فشار و دمای بالا مناسب نیست